Polyvagaal theorie uitgelegd
De polyvagaaltheorie van dr. Stephen Porges laat zien hoe de staat van je autonome zenuwstelsel je ervaringen, bewustzijn, lichaam en je manier van denken beïnvloedt. Ben je over het algemeen tevreden over jezelf, ben je ontspannen in contact met anderen en is de wereld een plek waarin jij je vrij in kunt bewegen? Dan heb je een goed gereguleerd zenuwstelsel. Ben je vaak angstig, teruggetrokken of geïrriteerd? Dan staat je zenuwstelsel te vaak in de 'overleef stand' en is het leven moeilijker en vermoeiender dan nodig.
De drie staten van je zenuwstelsel
Je zenuwstelsel kent drie basisstaten die je kunt leren herkennen en beïnvloeden:
Ventraal
Veilig & Verbonden
Je voelt je oké en aanwezig. Je voelt je toegerust om de uitdagingen van het leven aan te kunnen. Je voelt je gevoed door contact en verbonden met jezelf en met anderen. Je bent nieuwsgierig, leergierig, geïnteresseerd. Je deelt verantwoordelijkheden en successen en je creativiteit stroomt. Het is gemakkelijk om de positieve dingen te ervaren, je denkt in mogelijkheden. Je waardeert ieders unieke bijdrage en de zin van het leven. Het is rustig van binnen, je voelt je levendig en tevreden.
Sympathisch
Geactiveerd & Reactief
Je voelt je angstig of geagiteerd. Je wil eigenlijk niet zijn waar je bent. Je bent snel geïrriteerd, gefrustreerd, ontevreden. Je bent ongeduldig met iedereen die niet meteen met je meebeweegt. Je bent gehaast en vooral taakgericht. Je hebt geen ruimte voor echt contact (met jezelf en/ of met anderen). Je bent moe en opgedraaid tegelijkertijd. Je slaapt te weinig en je spieren zijn onnodig gespannen. Je hebt het gevoel dat je alles alleen moet doen en alle verantwoordelijkheid op jouw schouders rust.
Dorsaal
Verloren & Verdwenen
Je voelt je overweldigd en ziet het allemaal niet meer zitten. Je voelt je hopeloos en niet opgewassen tegen wat het leven van je vraagt. Je bent teruggetrokken en het liefst alleen, omdat je je dan het veiligst voelt. Je bent moe, leeg, futloos, je staart voor je uit of naar je een scherm en krijgt jezelf niet in beweging. In contact voeg je je zoveel mogelijk naar de verwachtingen van de anderen in de hoop dat zij niet opmerken dat je eigenlijk waardeloos bent (want dat is een diepe overtuiging over jezelf).
Beschermintelligentie
Ons zenuwstelsel is ingenieus ontworpen om ons te beschermen. Het meest bekende overlevingsmechanisme is fight/flight/freeze.
Bij dreiging neemt het sympathische deel van je zenuwstelsel de leiding, zodat je in actie kunt komen om jezelf in veiligheid te brengen:
• Je krijgt een stoot energie
• Je hart gaat sneller kloppen
• Je bloed stroomt sneller
Functies die op dat moment niet belangrijk zijn worden uitgeschakeld zodat ze geen onnodige energie gebruiken:
• Je neo-cortex gaat offline (er is immers toch geen tijd om rationeel over de dingen na te denken)
• Je spijsvertering gaat op een laag pitje (alleen de direct beschikbare energie is op dit moment relevant).
Dit is een perfect systeem voor kortdurende noodsituaties. Maar als je zenuwstelsel langdurig in deze stand blijft, raakt je hele systeem uitgeput.
Als vechten of vluchten niet mogelijk lijkt, schakelt je lichaam over op een andere overlevingsstrategie: uitschakelen.
• Je hartslag vertraagt
• Je bewustzijn verlaagt
• Je hele systeem gaat zoveel mogelijk 'offline'
Dit mechanisme helpt bij het verminderen van pijn en stress. Als de te verwachte pijn te groot is zorgt het zenuwstelsel ervoor dat je deze zo min mogelijk bewust hoeft mee te maken. Op de lange termijn kan dit leiden tot gevoelens van leegte, dissociatie en chronische vermoeidheid.
Het verschil tussen echte en ervaren dreiging
Deze systemen zitten in het oudste deel van ons brein en in de oertijd zorgde ze ervoor dat we konden vechten, vluchten of uitschakelen als we daadwerkelijk in levensgevaar waren. In ons huidige leven zijn we gelukkig maar zelden werkelijk in levensgevaar, maar helaas maakt het zenuwstelsel geen onderscheid tussen werkelijke dreiging en ervaren dreiging.
Mensen die op jonge leeftijd langdurige onveiligheid hebben ervaren of een trauma hebben doorgemaakt, kunnen vast komen te zitten in deze overlevingsmechanismen. Hun zenuwstelsel blijft continu alert, waardoor ze zich juist voortdurend onveilig voelen.
Het parasympatische zenuwstelsel, dat zorgt voor rust en herstel, raakt op de achtergrond. Terwijl juist dát deel essentieel is voor balans en welzijn.
Hoe herstel je het gevoel van veiligheid?
Vechten, vluchten, bevriezen en dissociëren zijn automatische, biologische reacties. Ze gebeuren buiten je bewuste controle om.
Het goede nieuws? Je kunt het parasympatische deel van je zenuwstelsel actief versterken. Dit helpt om je systeem meer in balans te brengen en uit de overlevingsstand te komen. Herstel begint met inzicht in hoe je autonome zenuwstelsel werkt. Wanneer je herkent in welke staat je verkeert, kun je ontdekken wat jou helpt om terug te keren naar veiligheid en aanwezigheid. Je bent welkom om dat samen met mij uit te zoeken.
Tijdens Renee's uitleg over mijn zenuwstelsel sprongen de tranen in mijn ogen. Ik begreep ineens dat er niks mis is met mij en dat ik niet
nog harder hoef te werken om oke te zijn.
Anneke